NEWYDDION HORIZON - 01.02.2018

Datganiad a llythyr gan Horizon parthed erthygl yn y Daily Post heddiw (1 Chwefror 2018) ar wastraff ymbelydrol:

“Mae angen dadl gall ac ystyriol ynghylch sut a ble dylid delio â gwastraff ymbelydrol yn y tymor hir. Yn ein hymateb i Dr Clowes fe wnaethom gynnig trafod y mater ag ef wyneb yn wyneb, ond yn anffodus fe benderfynodd gyflwyno cyfrif anghyflawn o’n safbwynt drwy’r wasg, heb roi unrhyw gyd-destun. Rydyn ni rŵan yn cyhoeddi’r llythyr yn llawn er mwyn i bobl allu gweld beth roedden ni wedi’i ddweud.

Mae gwastraff ymbelydrol wedi cael ei storio’n ddiogel ac yn saff yn Wylfa ers degawdau a bydd hyn yn parhau i ddigwydd gyda Wylfa Newydd. Fodd bynnag, dim ond rhan o’r ateb ydy hyn ac rydyn ni’n cefnogi polisi Llywodraeth Cymru a Llywodraeth y DU mai gwaredu daearegol ydy’r dewis tymor hir mwyaf diogel. Mae consensws rhyngwladol cryf a chlir ynghylch y pwynt hwn ac mae astudiaethau annibynnol yn y DU wedi cadarnhau hyn hefyd.
 
Yn yr un modd, rydyn ni’n glir ei bod yn rhaid i leoliad cyfleuster gwaredu daearegol fod yn seiliedig ar yr egwyddor o wirfoddoliaeth, gyda’r cymunedau lleol eu hunain yn penderfynu a ydynt eisiau ystyried cymryd rhan yn y broses. Mae’r ymgynghoriadau sydd ar waith ar hyn o bryd gan Lywodraeth Cymru a Llywodraeth y DU yn gwbl seiliedig ar y dull gweithredu hwn ac rydyn ni’n cefnogi bod hwn yn ddewis i Ynys Môn a’i chynrychiolwyr etholedig.”
Llythyr

Annwyl Carl,

Diolch i chi am eich llythyr dyddiedig 29 Medi 2017, ac ymddiheuraf am yr oedi cyn gallu ymateb i chi.

Oherwydd gwaith ac ymrwymiadau teuluol, nid oeddwn yn gallu dod i'r arddangosfa yn Niwbwrch.  Ond, ym mis Mawrth eleni, bûm ar ymweliad â Fukushima felly rydw i wedi gweld â’m llygaid fy hun beth yw maint y problemau sy’n wynebu'r gymuned ac wedi cael adroddiadau o lygad y ffynnon gan y bobl leol y bûm yn siarad â nhw. 

Er bod fy nyddiadur yn gallu bod yn dipyn o her, byddwn yn falch iawn o gyfarfod â chi. Yn y cyfamser, diolch i chi am eich cwestiynau.  Mae f’atebion wedi'u nodi isod.

1. Horizon Nuclear Power Wylfa Ltd yw'r Trwyddedai Safle fydd yn gyfrifol am redeg Wylfa Newydd ar ôl iddi gael ei hadeiladu.   Pwy bynnag fydd buddsoddwyr terfynol Wylfa Newydd, Pŵer Niwclear Horizon yn unig fydd yn rhedeg y safle o hyd; ni fydd yn cael ei rhedeg gan unrhyw gwmni estron.

Mae gennym eisoes amrywiaeth eang o staff gweithredol yn Horizon sydd â blynyddoedd o brofiad o redeg safleoedd ynni niwclear. Rydym wedi dechrau recriwtio'r gweithlu gweithredol ehangach yn barod, gan gynnwys gweithredwyr lleol profiadol o Wylfa, a’n prentisiaid technegol a fydd yn cael eu hyfforddi i gynnal a chadw’r safle.   Mae gennym nifer o flynyddoedd i hyfforddi ein staff i'r safon uchel a'r lefel o arbenigedd a fynnir gan Horizon, ac sy’n ofynnol gan y Swyddfa Rheoleiddio Niwclear.  Byddwn yn gwneud hyn drwy bartneriaethau ffurfiol â phartneriaid gweithredol a phartneriaid hyfforddi sydd wedi’u hachredu ar lefel ryngwladol.

Fy ngwaith i yw gwneud yn siŵr bod ein gweithlu gweithredol yn barod ar gyfer y cyfnod y bydd Wylfa Newydd yn weithredol o ganol y 2020au ymlaen ac am o leiaf 60 mlynedd.   O ran profiad o weithredu'r dechnoleg adweithydd ei hun, mae profiad gweithredol yn sgil y gellir ei drosglwyddo.   Byddwn yn ei gymharu i beilot awyren 747 yn ailhyfforddi er mwyn dysgu sut i hedfan Airbus A380.  Mae ef neu hi yn gymwys, ond mae angen hyfforddiant a phrofiad arno ef neu arni hi ar gyfer y math penodol hwnnw o awyren.   Mae'r broses hon eisoes ar waith a bydd yn parhau wrth i ni ddatblygu'r elfen recriwtio ac, yn amodol ar gwblhau cyfnod o graffu manwl yn llwyddiannus - sy’n galw am gymeradwyaeth Reoleiddiol - bydd yr unigolyn yn cael ei awdurdodi’n ffurfiol fel rhywun sy'n gymwys i weithio’r cyfarpar.   

Gellid hefyd nodi fel enghreifftiau rhai o gyn aelodau staff Magnox sydd wedi adleoli - ac ailhyfforddi - er mwyn gweithredu'r PWR yn Sizewell B, yr unig adweithydd o’i fath yn y DU ar hyn o bryd fel mae’n digwydd.

2. Rydw i wedi siarad â'r unig gynrychiolydd o Horizon oedd yn bresennol yn y digwyddiad rydych chi’n cyfeirio ato yn Llangefni, sef Richard Foxhall, ac ni ddaeth neb ato yn y digwyddiad hwnnw i ofyn cwestiynau neu i roi sylwadau.

O dan ddeddfwriaeth a gyflwynwyd gan Lywodraeth y DU, nid ydym hyd yn oed yn gallu dechrau adeiladu Wylfa Newydd hyd nes y byddwn wedi llunio'r hyn a elwir yn Gynllun Datgomisiynu Wedi'i Gyllido a chael y cynllun hwnnw wedi'i wirio a’i gymeradwyo’n annibynnol.  Bydd hyn yn cynnwys cynllun datgomisiynu a rheoli gwastraff a gytunir sy’n cwmpasu cynlluniau technegol, amcangyfrif o gostau a threfniadau cyllido annibynnol er mwyn talu costau (‘cynllun pensiwn’ ar gyfer y safle i bob pwrpas).    Wrth gwrs, nid ydym yn gallu cytuno ar fanylion o'r fath heb wybod faint o wastraff gaiff ei greu.

Rydym wedi cyflwyno ein cais am Drwydded Amgylcheddol Rheoleiddio Sylweddau Ymbelydrol i Gyfoeth Naturiol Cymru sy’n ymgynghori â'r cyhoedd ac â rhanddeiliaid statudol ac anstatudol ar hyn o bryd.   Mae ein cais ar gael ar ein gwefan yn: www.horizonnuclearpower.com/hafan 

Mae hon yn un o nifer o drwyddedau y mae angen i ni eu cael i redeg Wylfa Newydd. Mae'r cais yn nodi'r holl weithgareddau a faint o lifoedd gwastraff ymbelydrol unigol a thanwydd wedi'i ddefnyddio rydym yn rhagweld y bydd yn cael eu cynhyrchu dros gyfnod o 60 mlynedd.   Mae hyn yn seiliedig ar ymbelydredd y gwastraff adeg ei gynhyrchu, ac nid yw’n ystyried y dadfeilio ymbelydrol a fydd yn digwydd dros oes weithredol yr orsaf.

3. Byddai Dr Jones wedi gwneud y sylw hwn ar sail wybodus.  Byddwn yn cytuno ag ef heb betruso dim.

4. Mae Hitachi wedi ei gwneud yn glir iawn o'r cychwyn cyntaf pan ddaethom i feddiant y cwmni yn 2012 y byddai’n ceisio denu buddsoddwyr ychwanegol cyn cyfnod adeiladu Wylfa Newydd fel rhan o’i strategaeth fusnes.  Ni ddylai neb synnu pan gyhoeddir bod gan Horizon randdeiliaid newydd. Nid wyf yn credu bod y contractau ynni all-draeth a gyhoeddwyd yn ddiweddar yn bygwth hyfywedd ein cynlluniau, oherwydd, er nad ydym yn cymryd dim byd yn ganiataol ac y byddwn yn dal ati i bledio achos pŵer niwclear newydd, mae’n parhau i gael cefnogaeth ar draws pleidiau gwleidyddol Llywodraeth y DU.

5. Mae angen cymysgedd amrywiol o ffynonellau cynhyrchu trydan carbon isel ar y DU er mwyn cyflawni ei hymrwymiadau o ran newid yn yr hinsawdd.   Mae gallu'r sector niwclear i gyflenwi sympiau mawr o drydan carbon isel sefydlog yn ei wneud yn elfen hanfodol o gymysgedd ynni'r wlad yn awr ac yn y dyfodol, gan chwarae ei ran yn y gwaith o sicrhau cyflenwad ‘llwyth sylfaenol’ sefydlog.  Mae’n rhaid i'r ‘pris taro bargen’ ystyried costau datblygu unrhyw brosiect, a bydd y rhain yn amrywio o brosiect i brosiect.    Ond, rydym bob amser wedi cael ar ddeall mai un o'r gofynion sylfaenol os yw Wylfa Newydd am fod yn llwyddiant yw ein bod yn cael pris teg a chystadleuol am y prosiect.

Byddwn yn parhau i gydweithio â'r holl bartïon cyfrannog i leihau costau a darparu am bris sy’n dderbyniol i'r llywodraeth, i ddefnyddwyr ac i’n buddsoddwyr.  Felly, na, nid wyf yn meddwl eu bod yn fygythiad i hyfywedd ein Prosiect.

6. Ar hyn o bryd, nid yw'r gallu gan y DU i gyflenwi gorsafoedd pŵer niwclear i'r diwydiant.  Mae angen prosiectau niwclear newydd i fod yn rhan o’r gymysgedd o adnoddau fydd ganddi o safbwynt cynhyrchu carbon isel yn y dyfodol.

Rwyf yn gwbl argyhoeddedig y bydd Horizon yn defnyddio technoleg niwclear Japan, a'r Adweithydd Dŵr Berwedig Uwch yn benodol, gan fod y dechnoleg hon wedi cael ei hadeiladu pedair gwaith o'r blaen, a hynny’n unol â'r amserlen a'r gost a bennwyd bob tro.  Rydym yn ffyddiog y gellir rheoli’r risg i fusnes yn ddigonol, ac, ar ben hyn, yn ddaearyddol, mae’r DU yn rhanbarth o seismigedd isel.

Uchder cymedrig safle’r orsaf bŵer yw 15 metr uwchben y môr.  Bydd y safle a’i adeiladau yn cael eu cynllunio i wrthsefyll ‘digwyddiad sydd ond yn digwydd unwaith mewn 10,000 o flynyddoedd’ ac yn ymgorffori ‘gwersi a ddysgwyd’ o’r digwyddiad yn Fukushima yn 2011 o ran, er enghraifft, cynllun y safle.     Dylai’r Asesiad Dyluniad Generig a gynhaliwyd ar ABWR y DU gan y darparwr technoleg, Hitachi-GE, ddarparu hyder ychwanegol yn ein cynllun, ac mae argymhellion sydd wedi'u cynnwys yn y ddogfen ‘Japanese earthquake and tsunami:    Implications for the UK nuclear industry Final Report’ gan Brif Arolygydd Gosodiadau Niwclear Ei Mawrhydi ar y pryd, Dr Mike Weightman, hefyd wedi cael eu hystyried yn llawn yng nghynllun y safle (http://www.onr.org.uk/fukushima/final-report.pdf).

O ran y Contract gwahaniaeth, neu'r ‘pris taro bargen’, bydd pob prosiect carbon isel gwahanol o ba dechnoleg bynnag yn cael ei drafod yn unigol er mwyn adlewyrchu cost y buddsoddiad. Bydd gan bob prosiect ei heriau ei hun a byddwn yn disgwyl gweld amrediad o brisiau cytunedig ledled y sector ynni carbon isel ehangach.

7. Nid yw Hitachi yn bwriadu gwerthu Horizon ar ôl sefydlu Wylfa Newydd. Fel y crybwyllwyd o'r blaen, roedd Hitachi wastad wedi bwriadu gwerthu cyfranddaliadau yn Horizon.  Ond beth bynnag fydd y sefyllfa o ran perchnogaeth cyfranddaliadau, Horizon fydd yr 'endid parhaus’ yn Wylfa Newydd, a bydd y Swyddfa Rheoleiddio Niwclear a Cyfoeth Naturiol Cymru yn gweithredu fel awdurdodau rheoleiddio a chraffu llawn arno.

Diogelwch yw ein prif flaenoriaeth, ac felly y bydd hi am byth.  Nid yw systemau gwybodaeth a rheoli'r adweithydd wedi’u cysylltu’n ffisegol â’r byd tu allan, felly nid oes posibilrwydd o ymosodiad seibr.

Yn amlwg, mae gwrthdrawiadau ag awyrennau’n brif ystyriaeth wrth gynllunio  a rheoleiddio safleoedd niwclear.  Mae hyn yn elfen bwysig o Asesiad Dyluniad Generig y rheoleiddwyr o ABWR y DU, a gwblhawyd yn llwyddiannus yr wythnos ddiwethaf.

Y cam nesaf fydd cynnal proses drwyddedu fanwl sy’n benodol i’r safle ac a fydd yn cynnwys ystyried y peryglon lleol penodol sy'n bodoli yng nghyffiniau Wylfa Newydd.

Rwyf yn cymryd mai'r hyn rydych yn cyfeirio ato wrth sôn am ‘newid yn yr hinsawdd’ yw cynnydd yn lefel y môr.  Mae'r safle eisoes yn sefyll 15 metr uwchben lefel cymedrig y môr a bydd adeiladau pwysig ar y safle ei hun wedi’u codi.  Byddant hefyd yn wrthsefyll dŵr.   Mewn astudiaeth ymchwil ryngwladol ddiweddar dan arweiniad Sefydliad Meteoregol Brenhinol yr Iseldiroedd - ( ‘A high-end sea level rise probabilistic projection including rapid Antarctic ice sheet mass loss’, Environmental Research Letters [2017]https://phys.org/news/2017-04-sea-metres.html#jCp) - amcangyfrifir y gallai cefnforoedd godi 3 metr erbyn y flwyddyn 2100, ac mae hyn llawer yn is na lefel sylfaenol Wylfa Newydd. Cynhelir asesiadau llawn o'r perygl o lifogydd ayyb fel rhan o’r broses cydsyniad ar gyfer ein cais.

Mae prosesau a gweithdrefnau ar gyfer rheoli, prosesu a gwaredu tanwydd sydd wedi cael ei ddefnyddio a gwastraff ymbelydrol wedi cael eu datblygu dros yr 50 mlynedd diwethaf.  Mae gennym ddealltwriaeth dda iawn ohonynt ac maent yn amodol ar gymeradwyaeth a chraffu Rheoleiddiol.  Rydym wedi bod yn delio â nhw’n llwyddiannus ar yr ynys ers dros 40 mlynedd eisoes.
Bydd Gwastraff Lefel Isel Iawn, yn unol â’r drefn ar hyn o bryd, yn cael ei anfon i safleoedd tirlenwi trwyddedig a bydd Gwastraff Lefel Isel yn cael ei anfon i'r Storfa Gwastraff Lefel Isel Cenedlaethol yn Drigg.

I ddechrau, bydd Gwastraff Lefel Ganolraddol a thanwydd sydd wedi cael ei ddefnyddio’n cael eu storio’n ddiogel ar safle Wylfa Newydd hyd nes y gellir eu hanfon i'r Cyfleuster Gwaredu Daearegol arfaethedig yn unol â’r cynnig gan Lywodraeth y DU.   Ar hyn o bryd, yn unol a pholisi Llywodraeth y DU, mae’n rhaid i ni ddarparu lle i storio'r rhain ar y safle am hyd at 140 o flynyddoedd ar ôl i'r safle orffen cynhyrchu. Unwaith eto, nid yw newid yn yr hinsawdd yn peri risg gredadwy yn y cyswllt hwn.

Byddaf yn gofyn i fy Nghynorthwyydd Gweithredol gysylltu â chi yn y man i drefnu cyfarfod. Mae croeso i chi ymweld â fy swyddfa.

Yn gywir,

Greg Evans,
Cyfarwyddwr Gweithrediadau
Pŵer Niwclear Horizon Cyf